Ngọn tháp

Vào năm 2006, dựa theo lời kể và trí nhớ của các cụ cao niên trong làng Phả Lại (nay thuộc xã Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh). Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh và Ban quản lý di tích chùa Phả Lại đã tiến hành khai quật ở vị trí gần khu vực chùa Phả Lại và phát hiện được ngọn tháp đá ở độ sâu cách mặt đất 3m. Ngọn tháp xưa kia được đặt ở phía bên trên tháp dựng trong khuôn viên chùa Phả Lại, sau đó do thời gian và do chiến tranh tàn phá nên hiện vật bị vùi lấp dưới lòng đất gần khu vực chùa Phả Lại. Căn cứ vào kiểu dáng của ngọn tháp đá và những hiện vật cùng thời còn lưu giữ được trong chùa thì hiện vật có niên đại vào khoảng thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII - XVIII). Ngọn tháp được tạo tác từ đá nguyên khối, thân hình lăng trụ tứ giác, mặt hình thang cân, trên đầu chạm ô hình vuông có gờ xung quanh. Kích thước của ngọn tháp đá: Rộng cạnh trên: 57cm; rộng cạnh dưới: 83cm; Cao: 58cm. Ngọn tháp đá chùa Phả Lại là một hiện vật có giá trị văn hóa lịch sử và giá trị nghệ thuật. Đây là hiện vật gắn liền với ngôi chùa Phả Lại cổ kính đồng thời còn gắn với mảnh đất Phả Lại - một mảnh đất có vị trí trọng yếu trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc nói chung và của tỉnh Bắc Ninh nói riêng.

Với những giá trị trên, tháng 11 năm 2006, Ban quản lý di tích chùa Phả Lại cùng nhân dân nơi đây đã hiến tặng Bảo tàng Bắc Ninh hiện vật trên để phục vụ công tác nghiên cứu và trưng bày nhằm góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị những di sản văn hóa vật thể độc đáo của quê hương, đất nước trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Chùa làng Phả Lại xưa kia có tên chữ là “Cổ Am tự”, về sau đổi thành “Thiên Phúc tự”(1). Sách “Bắc Ninh phong thổ tạp ký” cho biết: “Chùa xưa có 100 gian, làm vào thời vua Lý Thần Tông (1128 - 1138) được xây trên ngọn núi Phả Lại rộng hơn 40 mẫu, bao gồm các công trình: chùa Phật, chùa Hộ, chùa Am, Tam quan nội, Tam quan ngoại, Điện kính thiên, Gác chuông, Gác trống, Tăng thất, Nhà khách… tổng cộng gần hai chục dãy nhà với hơn một trăm gian...”. Trải qua thời gian quần thể di tích đã được trùng tu sửa chữa nhiều lần dưới thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn theo lối kiến trúc “tiền Phật hậu Thánh”. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp đền, chùa làng Phả Lại bị phá hủy hoàn toàn, đến năm 1958 nhân dân địa phương xây dựng lại đền, chùa liền kề nhau tạo thành một quần thể di tích gồm hai tòa: Tiền đường 5 gian, Thiêu hương 3 gian nối với phần Hậu cung 2 gian làm nơi thờ tự.

Khu di tích Đền, chùa làng Phả Lại xã Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh

Tại khu di tích đền, chùa làng Phả Lại hiện còn bảo lưu được một số di vật cổ niên đại tạo tác vào thời Lê - Nguyễn, tiêu biểu như: tượng Thánh tổ Nguyễn Minh Không; 02 bản thần phả chữ Hán ghi chép về hành trạng của Quốc sư Nguyễn Minh Không; 04 tấm bia đá (01 tấm mờ chữ): “Phả Lại tự bi” niên đại Chính Hòa 12 (1691), “Phả Lại sơn tháp ký” niên đại Long Đức 3 (1734), “Trùng tu bi ký” niên đại năm Quý Dậu; 03 đạo sắc phong do các đời vua ban tặng cho Thánh tổ Nguyễn Minh Không vào các năm Đồng Khánh 2 (1887), Duy Tân 3 (1909), Khải Định 9 (1924) cùng nhiều đồ thờ tự chất liệu khác nhau như gỗ, đồng, sành, sứ…

Lễ hội làng Phả Lại

-----------------------------------

(1) Trong lịch sử hình thành và phát triển chùa làng Phả Lại còn có nhiều tên gọi khác nhau như: Viên Quy tự, Bảo Minh tự, Chúc Thánh tự…