Bia Văn chỉ xã La Miệt

Bia Văn chỉ xã La Miệt trưng bày tại Bảo tàng Bắc Ninh

Xã La Miệt, tổng Quảng Lãm, huyện Quế Dương xưa (nay là thôn La Miệt, xã Chi Lăng, tỉnh Bắc Ninh) có 2 khu Văn chỉ là nơi phụng thờ các bậc tiên Nho, tiên hiền và hậu hiền thể hiện truyền thống tôn sư trọng đạo của người dân làng La Miệt đối với bậc tiền nhân có công lao với dân với nước. Đến năm 1962 cả 2 khu Văn chỉ đều bị phá hủy hoàn toàn. Hiện vật duy nhất còn lại là tấm bia đá “Hoàng triều Tự Đức Quý Hợi bi ký” (Bia ghi chép năm Quý Hợi triều vua Tự Đức - 1863) hiện trưng bày tại khuôn viên ngời trời Bảo tàng và Xúc tiến Du lịch Bắc Ninh.

Bia được tạo tác bằng đá xanh nguyên khối, cao 138,5cm; rộng 85cm; dầy 14cm, trán bia khắc chìm một vòng tròn tượng trưng cho hình mặt trời. Diềm bia xung quanh không trang trí hoa văn. Lòng bia khắc chữ Hán cả 2 mặt, thể chân phương còn khá rõ nét. Nội dung văn bia lý do xây dựng Văn chỉ, đồng thời khắc ghi danh vị, chức tước những người đỗ đạt trong làng và việc công đức xây dựng Văn chỉ xã La Miệt vào triều Nguyễn (giữa thế kỷ XIX). Phần đầu văn bia cho biết:

“Từng nghe! Đạo của ta như một sự mở đầu cho khí tốt hạo nhiên bàng bạc trong trời đất, dòng chảy đó bắt đầu từ thời nhà Chu, vào một ngày sẽ không còn tồn tại thói xấu mà chỉ có những đức tính tốt lành xưa nay không bao giờ hết. Nay ấp ta xây dựng nên ngôi Từ vũ trước có phối thờ hậu các vị tiên công, mở đầu sự việc đó các vị trong văn hội (hội Tư văn) bàn bạc trùng tu mở rộng thêm hành lang phía trước, công việc này được mọi người ủng hộ, con cháu các vị tiên công cũng nhân dịp này bèn tưởng nhớ tới các bậc tiền nhân đều tự bỏ tiền riêng của nhà là 10 quan và 2 sào ruộng giao cho hội Tư văn tùy ý sử dụng hợp thành phép tắc. Đạo của ta đang hưởng thụ công đức ân trạch đó vậy. Hàng năm vào dịp chính tiết Xuân Thu (tháng 2 và tháng 8) kính tế các vị Tiên thánh, Tiên triết, Tiên hiền cùng với tế tự các vị tiên công, trên cung kính rõ ràng, dưới tỏ rõ tấm lòng thành kính sâu sắc vậy.

Các vị khoa đệ của bản xã gồm:

- Tiên sinh Nguyễn tướng công tên húy là Bỉnh Trục đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Kỷ Sửu (1589). Ngài làm quan đến chức Giám sát Ngự sử.

- Tiên sinh Nguyễn công tự là Đăng Viêm, Quốc tử giám giám sinh khoa Quý Mão.

- Tiên sinh Nguyễn công tự Khắc Hảnh, Quốc tử giám giám sinh khoa Quý Hợi, làm quan đến chức Huấn đạo”.

Phần sau văn bia liệt kê ruộng tế các vị tiên sinh khoa mục của bản xã về sau.

Bia Văn chỉ xã La Miệt tuy không mang giá trị về mặt mỹ thuật nhưng chứa đựng giá trị to lớn về mặt lịch sử, văn hóa, khoa học. Nội dung văn bia cung cấp những thông tin quan trọng đóng góp vào việc nghiên cứu, tìm hiểu về truyền thống hiếu học, khoa bảng ở các làng xã của Bắc Ninh thế kỷ XIX. Qua đó góp phần giáo dục truyền thống tôn sư trọng đạo, hiếu học ở địa phương là niềm tự hào của một vùng đất có truyền thống hiếu học khoa bảng. Việc tôn thờ những người có công với dân với nước là thể hiện truyền thống đạo lý tốt đẹp “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta.