Bảo tàng Bắc Ninh

Hệ thống mảng chạm khắc gỗ ở chùa Dâu

Chùa Dâu còn có tên gọi là chùa Cả, Cổ Châu tự, Diên Ứng Tự, Pháp Vân tự. Chùa thuộc địa phận khu phố Khương Tự, phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh. Căn cứ vào các tài liệu lịch sử, bia đá lưu giữ tại di tích cho biết: Chùa Dâu được khởi dựng năm 187 tới năm 226 hoàn thành. Chùa hiện tọa lạc trên một khu đất cao, rộng, cây cối xung quanh mọc xanh tốt. Sân chùa với giếng nước, ao làng tạo thành khung cảnh đặc trưng của vùng thôn quê Bắc bộ. Cảnh quan đẹp cùng ngôi chùa cổ kính tạo cho du khách cảm giác yên bình và thơ mộng.

Chùa Dâu được xây theo lối kiến trúc “nội công ngoại quốc” - lối thiết kế đặc trưng của những ngôi chùa cổ tại Việt Nam và các nhà Tiền Đường, Thiêu Hương, Thượng Điện được xây cao dần vào phía trong. Trải qua nhiều lần xây dựng và tu sửa, đặc biệt là trong thời kỳ Lê - Nguyễn, nên chùa in đậm dấu ấn kiến trúc và điêu khắc tượng đặc sắc của thời đại này. Nghệ thuật kiến trúc ở các tòa cơ bản đều theo một phong cách, bộ khung gỗ lim được cấu tạo bởi các bộ vì theo kiểu thức “Tiền kẻ hậu bẩy câu đầu trụ nóc”. Trên các đầu bảy, cốn ở tòa Tam bảo chạm nổi chủ đề rồng, mây mác, “Tứ linh”, “Tứ quý” và hoa lá. Đặc biệt ở tòa Thượng điện có hai bộ vì nóc hình lá đề chạm nổi lưỡng long chầu nguyệt, các trụ trốn chạm phỗng, hoa dây đặc trưng nghệ thuật chạm khắc thời Trần (thế kỷ XIV).

Chùa Dâu là chốn Tổ đình của Phật giáo Việt Nam, nổi tiếng cả nước với tín ngưỡng thờ Tứ Pháp, đây là sự dung hòa giữ Phật giáo và tín ngưỡng bản địa tạo nên nét riêng của Phật giáo Việt Nam. Qua thời gian, chùa Dâu còn bảo lưu được kho tàng khổng lồ di sản văn hoá vật thể và phi vật thể quý giá như: chùa, tháp, tượng thờ, bia đá, sắc phong, đồ thờ tự, tín ngưỡng, lễ hội…

Chùa Dâu với niên đại lâu đời nhưng vẫn giữ gìn được nguyên vẹn các giá trị tôn giáo, tín ngưỡng đậm đà bản sắc dân tộc. Đây không chỉ là niềm tự hào của Bắc Ninh - cái nôi Phật giáo Việt Nam mà còn là di sản vô giá của đất nước. Về chùa Dâu là về với đạo Phật, chiêm ngưỡng vẻ đẹp, giá trị mà ngôi chùa mang lại; được hòa mình vào không gian trang nghiêm, thanh bình. Du khách cũng có thể kết nối tham quan, tìm hiểu các di tích lịch sử khác của Thuận Thành như: Chùa Bút Tháp, Lăng và Đền thờ Kinh Dương Vương… tham quan, trải nghiệm nghề làm tranh dân gian Đông Hồ hoặc thưởng thức ẩm thực đặc sắc của người dân nơi đây. Chùa Dâu đang trở thành “trọng điểm” du lịch văn hóa tâm linh của Bắc Ninh, góp phần to lớn vào việc phát triển kinh tế - xã hội của quê hương, đất nước.

Với những giá trị độc đáo, đặc sắc về mặt lịch sử, văn hóa, nghệ thuật kiến trúc kể trên, chùa Dâu được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt vào năm 2013.

Hiện nay, tại kho cơ sở Bảo tàng Bắc Ninh đang lưu giữ một số mảng chạm khắc gỗ ở chùa Dâu, đây vốn là những mảng chạm trên các cấu kiện kiến trúc của chùa mang phong cách nghệ thuật thời Trần (thế kỷ XIV) được các nhà nghiên cứu đánh giá là những mảng chạm khắc kiến trúc gỗ cổ xưa nhất hiện còn tồn tại. Đề tài trang trí trên các mảng chạm này chủ yếu là rồng, vân mây xoắn, hoa cúc - những hình tượng nghệ thuật chủ đạo trong điêu khắc tạo hình thế kỷ VIV. Các hình tượng nghệ thuật được khắc họa đa dạng, sinh động, mang “hơi thở” của cuộc sống hiện thực. Hiện vật góp phần phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tiêu biểu, độc đáo của vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc ngàn năm văn hiến./.