LỌ ĐỘC BÌNH

Trong kho lưu trữ và bảo quản hiện vật tại Bảo tàng Bắc Ninh lưu giữ một chiếc lọ độc bình sứ cổ có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa và nghệ thuật thẩm mĩ. Lọ độc bình sưu tầm được vào năm 1960 ở xã Phù Đổng, thành phố Hà Nội (xưa thuộc huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh).

Lọ độc bình (còn gọi là lọ lục bình, được lấy ý tưởng từ hình dáng của lá cây lục bình - tên gọi khác là bèo tây) cho nên lọ có dáng thân bầu, cổ nhỏ, miệng loe. Lọ độc bình được sử dụng trang trí văn phòng, phòng khách hay nhà thờ… Lọ độc bình được chia làm nhiều loại phụ thuộc vào nguyên liệu tạo nên sản phẩm như: lọ độc bình gốm sứ, lọ độc bình gỗ cẩm lai, lọ độc bình bằng đồng… Mỗi chất liệu đều mang vẻ đẹp riêng và có ý nghĩa tượng trưng riêng biệt. Theo quan niệm phong thủy, hình dáng của lọ độc bình có nhiều tầng lớp ý nghĩa. Phần miệng loe ra là để thu hút tài lộc, vượng khí. Phần thân phình to là để chứa đựng nhiều vận khí hơn. Phần cổ hơi thắt lại giúp khí tài lộc không thoát ra ngoài và khí độc, tà khí không vào được bên trong. Đồng thời, những hoa văn, họa tiết trang trí bên ngoài lọ độc bình phong thủy được các nghệ nhân trạm trổ, điêu khắc tinh tế và tỉ mỉ. Mỗi hoạ tiết không chỉ tô điểm cho lọ độc bình phong thuỷ mà nó còn góp phần làm tăng thêm năng lượng, ý nghĩa của lọ độc bình.

Lọ độc bình sứ niên đại thế kỷ XVIII hiện đang lưu giữ và bảo quản tại Bảo tàng Bắc Ninh

Chiếc lọ độc bình sứ hiện đang lưu giữ và bảo quản tại Bảo tàng Bắc Ninh do Trung Quốc sản xuất vào thế kỷ XVIII, lọ độc bình cao 1,5m, được chế tác thủ công, dáng cao, miệng loe, cổ nhỏ, thân vai phình thót dần xuống đế, đáy bằng phẳng. Toàn bộ bề mặt lọ phủ men màu trắng, hoa văn trang trí màu xanh lam, đề tài trang trí trên lọ độc bình là cỏ cây, hoa lá, sông núi, chim muông xen lẫn các làng mạc và hoạt cảnh sinh sống của con người. Phần sát đế lọ độc bình trang trí một băng hoa văn họa tiết lông công xếp liền nhau theo phương thắng đứng hướng lên phía trên.

Năm 1953 - 1956 Đảng và Chính phủ thực hiện cải cách ruộng đất tại miền Bắc Việt Nam nhằm phân chia lại ruộng đất nông thôn, xóa bỏ văn hóa phong kiến, tiêu diệt các thành phần phản quốc (theo Pháp, chống đất nước), phản động (chống chính quyền) như địa chủ phản cách mạng, Việt gian cường hào cộng tác với Pháp... Sau 3 năm tiến hành, cuộc cải cách đã phân chia lại ruộng đất công bằng cho đa số nông dân miền Bắc, xóa bỏ giai cấp địa chủ phong kiến. Trong giai đoạn đầu, cuộc cải cách thu được kết quả tốt, góp phần thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần của quân dân, khiến họ phấn chấn và tích cực chi viện cho kháng chiến chống Pháp. Tuy nhiên, trong giai đoạn sau, từ giữa năm 1955, do vội vã nhân rộng cải cách tới nhiều địa phương, trong khi trình độ dân trí lại thấp đã khiến việc thi hành bị mất kiểm soát, gây ra nhiều phương hại và tổn thất, nhiều người bị oan sai. Thành phần gia đình được coi là địa chủ bị các cán bộ đến tước đoạt tài sản, dân nghèo nhân cơ hội này đến cướp phá, chiếm đoạt tài sản… Chiếc lọ độc bình này vốn là đồ gia bảo của một gia đình địa chủ ở xã Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm xưa gìn giữ, bảo quản và lưu giữ hàng trăm năm qua nhiều thế hệ đã bị thất lạc trong cải cách ruộng đất rồi bán đi bán lại qua tay nhiều người buôn bán đồ cổ. Đến năm 1960 lọ độc bình được cán bộ Bảo tàng mua lại, hoàn thiện thủ tục khoa học, pháp lý và đưa vào kho lưu giữ, bảo quản đến ngày nay.

Hiện vật góp phần phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục và phát huy giá trị di sản văn hóa của dân tộc.