Chõ gốm Đông Sơn

Chõ gốm Đông Sơn là một trong những hiện vật tiêu biểu đang được lưu giữ tại Bảo tàng Bắc Ninh số 2. Hiện vật được Bảo tàng sưu tầm của gia đình bà Trần Thị Lý, xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, tp. Hà Nội vào năm 2022.

Hiện vật của nền văn hóa Đông Sơn có vị trí vai trò đặc biệt trong tiến trình lịch sử văn hóa Việt Nam, được biết đến như là cơ sở vật chất cho sự ra đời của Nhà nước Văn Lang - Âu Lạc - Nhà nước đầu tiên thời đại các vua Hùng, văn hóa Đông Sơn luôn chứa đựng biết bao bí ẩn cho đến ngày nay bởi tính sơ khai của một xã hội Việt Nam cách đây hơn 20 thế kỷ.

 Chõ gốm được chế tác bằng đất nung, miệng loe thon dần về phía đáy, đế bằng phẳng. Hai bên vai đối xứng nhau có gắn vấu quai cầm, có tác dụng trang trí và bê đỡ chõ trong quá trình sử dụng được thuận tiện. Bề mặt thân chõ trang trí văn thừng. Mặt trong lòng chõ được vuốt trơn. Chõ có đường kính miệng: 25cm; đường kính đáy: 20cm; chiều cao: 25cm; Trọng lượng: 1800g. Chõ gốm được chế tác bằng đất nung là loại hình sản phẩm độc đáo của tầng lớp cư dân thời kỳ Văn hóa Đông Sơn, là vật dụng thiết yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt trong đời sống hàng ngày.

Kỹ thuật tạo tác ra sản phẩm chủ yếu được làm bằng tay đặt trên bàn xoay giống như kỹ thuật làm bát, hũ… đất làm chõ dùng đất thịt là loại đất dẻo có màu đỏ, có thể chịu được nhiệt độ nung cao tạo ra những sản phẩm chắc chắn, bền đẹp. Đất sau khi lấy về sẽ được thái, đánh, thấu kỹ, sau đó sẽ tạo ra chất dẻo. Thợ làm gốm sẽ lấy đất này để trên bàn xoay nặn, vuốt chế tạo ra các sản phẩm gốm theo nhu cầu sử dụng, vừa tinh tế và vẫn giữ được nét đẹp truyền thống.

Văn hóa Đông Sơn đã đặt nền tảng tri thức, kinh nghiệm trong truyền thống sản xuất gốm của người Việt từ thời Hùng Vương, An Dương Vương cùng với sự ứng xử khôn ngoan trong quan hệ Việt - Hán, đã giúp cho người Việt vừa tiếp thu được các kỹ thuật sản xuất gốm tiên tiến đương thời, vừa bảo tồn được bản sắc văn hóa. Giai đoạn này đã hình thành nên một số trung tâm sản xuất gốm lớn. Các thợ gốm Việt Nam đã tích lũy được khá nhiều kiến thức và công nghệ làm gốm để sử dụng nó trong giai đoạn giành được độc lập tự chủ sau này. Đó là giá trị to lớn mà Văn hóa Đông Sơn để lại. Chõ gốm cung cấp những thông tin khi nghiên cứu tìm hiểu về thời kỳ văn hóa Đông Sơn.