MIẾU ĐẠI TRUNG

Miếu Đại Trung xưa thuộc thôn Guột, xã Việt Hùng, huyện Quế Võ nay là khu phố Guột, phường Việt Hùng, thị xã Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Theo các tư liệu lịch sử còn lưu giữ được cho biết công trình được xây dựng vào khoảng giữa thế kỷ XVII, đến đầu thế kỷ XVIII cụ Quế quận công cùng với việc xây dựng khu lăng ở Quế Ổ đã cho dựng hệ thống thú đá ở 2 bên trước cửa Miếu. Đây là nơi thờ phụng các vị Quận công thuộc chi Ất của dòng họ Nguyễn Đức - một chi họ lớn thuộc dòng họ Nguyễn Đức thôn Quế Ổ, xã Chi Lăng, thị xã Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh.

Miếu Đại Trung - Nơi tôn thờ các vị võ quan dòng họ Nguyễn Đức

Theo Gia phả - Gia tộc họ Nguyễn Đức đây là một dòng họ nối đời làm tướng, có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước được nhân dân thờ phụng làm Thành hoàng, các triều đại phong kiến ban tặng sắc, phong. Hiện nay, Miếu Đại Trung tôn thờ 7 (1) vị Quận công họ Nguyễn Đức gồm:

1. Hùng quận công Nguyễn Đức Điện tên thật là Đạt, tự là Trí, thụy Hùng Lĩnh, là con thứ ba của Tài Quận công. Ông được tiến cử là Phụ quốc Thượng tướng quân, Hữu Đô đốc, tặng phong Thái Bảo Hùng Quận công. Ông là người tài danh một thời, đã nhiều lần theo Quốc vương đi chinh phạt các nơi, lập được nhiều chiến công, được phong An Bắc quân Đô đốc.

2. Cẩm quận công Nguyễn Đức Thiện tên chữ là Cương Hào, tên thụy là Khang Uy, có nhiều công lao với đất nước nên được phong Tiền đặc tiến Phụ quốc Thượng tướng quân An Bắc quân.

3. Ân quận công Nguyễn Đức Nhuận tên chữ là Trung Lương, tên thụy là Kiêm Dũng, húy Đức Nhuận - người có tài lược, khí phách hơn người, ông lấy việc thao giỏi võ nghệ làm hướng tiến thân. Ông được phong Đặc tiến Phụ quốc Thượng tướng quân, Bắc quân Đô đốc Thái tế.

4. Quế quận công Nguyễn Đức Uyên (con của Ân Quận công) là người có khí chất tinh anh “nghề vũ rất mạnh”, “mã mâu rất giỏi”. Trong các cuộc khảo sát ở võ trường, ông luôn đứng hạng nhất. Quế Quận công thường theo cha đi đánh chúa Nguyễn Hiền ở Phú Xuân, Thiên Lộc, Hưng Nguyên tới cửa Nhật Lệ. Là người ham học hỏi. Khi cha tuẫn tiết, ông đã nối giữ nghiệp binh của cha đánh Mạc Nghiệt ở Cao Bằng, đánh Bảo tặc ở Tuyên Quang. Ông được vua rất mực yêu mến, gả em gái út của mình cho con trai Quế Quận công.

Trong gia phả còn ghi lại câu chuyện tỉ thí võ công của Quế Quận công với một người tên Trung Quận công giỏi việc dùng mâu, ông đã chiến thắng sau chưa đầy một hiệp giao đấu trước sự chứng kiến của chúa Trịnh và đông đảo văn võ bá quan. Từ đó, được vua rất yêu mến, ai gièm pha gì vua cũng không nghe.

Quế Quận công không chỉ tinh thông võ nghệ, uyên thâm mưu lược, giỏi cầm quân, ông còn chỉ huy giúp dân phòng, chống thiên tai. Phụng mệnh vua trông coi việc đắp đê Vĩnh Bảo - Hải Phòng, ông đã chủ động mang tiền của nhà ra phục vụ đắp, kè đê. Nhân dân trong vùng hết sức cảm phục trước công đức và tấm lòng của Quế Quận công, đã lập miếu thờ, tôn làm Thành hoàng. Ông từng giữ các chức Phụng sai đề lĩnh tứ thành quân vụ, Kiêm Lạng Sơn, Hải Dương, An Quảng đẳng xứ Trấn thủ Hầu nội cơ Cai cơ Tham đốc, Tặng tả đô đốc.

5. Nhậm quận công Nguyễn Đức Dật công là con trưởng của Quế Quận công, ông là người có chí khí anh hào, tinh thông võ nghệ, cưỡi ngựa bắn cung cực kỳ thiện nghệ. Ông giữ các chức Đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân Cẩm y vệ Chỉ huy sứ, tặng phong Tả đề điểm Tham đốc;

6. Triêm quận công Nguyễn Đức Tự giữ chức Thự vệ sự Triêm quận công.

7. Giao quận công Nguyễn Đức Ôn (tức Nguyễn Trọng Mại) con Triêm Quận công. Khi còn ít tuổi đã mồ côi cha, song nhờ đức tính kiên trì, ham học hỏi, chuyên tâm đọc kinh sách đến nỗi hầu như không ra khỏi phòng, nên không sách nào không thuộc, lại thích chuyện đàm đạo binh cơ, luật võ càng tinh thông. Khi triều đình mở khoa thi, ông ra ứng thi Bác cử, đỗ Tạo sỹ, giữ các chức Chỉ huy Đồng tri, gia phong Huệ nghĩa Thuần thần, dữ quốc đồng hưu Giao quận công.

Ban thờ chính tại tòa Tiền tế - Miếu Đại Trung

Trải qua thời gian Miếu Đại Trung đã bị xuống cấp, được nhân dân và các thế hệ con cháu dòng họ tu sửa nhiều lần. Đặc biệt vào đầu những năm 1970 Miếu Đại Trung được tu sửa lớn nhưng về cơ bản vẫn mang phong cách nghệ thuật thời Lê và Nguyễn, quy mô 3 tòa: Bái đường, Tiền đường và Hậu cung. Trên bờ nóc gian giữa là 3 chữ Hán “Đại Trung Miếu”. Trong nội thất ở các gian, các cột đều gắn các bức đại tự, câu đối khắc chữ Hán, nội dung ca ngợi truyền thống thượng võ, công đức của các danh nhân trong dòng họ, vai trò và vị thế của gia tộc Nguyễn Đức đối với quê hương, đất nước thời phong kiến.

Hiện nay di tích chia làm 2 phần, phía ngoài là hệ thống hiện vật chất liệu đá được bày đặt 2 bên ở tư thế đăng đối theo chiều dọc từ ngoài vào bao gồm: 2 chó đá, 2 ngựa đá, 2 voi đá, thống đá thời Lê, 2 cây hương đá thời Nguyễn. Cây hương bát diện và tứ diện chạm khắc chữ Hán ca ngợi công đức của các vị võ quan trong gia tộc. Phía trong phần chuôi vồ được xây theo kiểu cuốn vòm là trung tâm thờ tự - Đây là công trình kiến trúc cổ khá độc đáo phong cách nghệ thuật thời Lê. Ngày nay với truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” các thế hệ con cháu dòng họ đã đồng lòng, chung sức gìn giữ, tôn tạo di tích ngày càng khang trang tố hảo. Với những giá trị tiêu biểu của di tích, Miếu Đại Trung đã được Nhà nước công nhận xếp hạng di tích Lịch sử - Nghệ thuật cấp Quốc gia, quyết định số 138/QĐ, ngày 31/01/1992.

----------------------------

(1)Theo sách “Dòng họ Nguyễn Đức - Quận công làng Quế Ổ”, Bắc Ninh - 2024; trang 215 - 218; 545 - 548.