NHÀ THỜ HỌ TRẦN DANH

Nhà thờ họ Trần Danh thuộc thôn Phương Triện, xã Đại Lai, tỉnh Bắc Ninh, đây là một trong những dòng họ tiêu biểu về truyền thống hiếu học khoa bảng của tỉnh Bắc Ninh, hiện dòng họ còn bảo tồn được cụm di tích gồm nhà thờ tổ, nhà thờ giáp chi, khu lăng mộ và hệ thống bia đá, tài liệu, hiện vật có giá trị về lịch sử văn hóa phản ánh quá trình hình thành và phát triển của dòng họ Trần Danh.

Nhà thờ tổ họ Trần Danh

Căn cứ vào gia phả và tấm bia “Truy viễn đàn bi ký” được lập vào tháng 7 năm Tự Đức 14 (1861) cho biết họ Trần vốn thuộc dòng dõi Hoàng tộc, quê ở thôn Tức Mặc, phủ Thiên Trường, tỉnh Nam Định (nay là phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình). Cuối thế kỷ XIV, đầu thế kỷ XV vì lý do thời cuộc cụ Thuần Đạo đã di cư về thôn Cống, xã Bảo Triện, huyện Gia Định, xứ Kinh Bắc và từ đó ở đây có dòng họ Trần, cụ Thuỷ tổ bắt đầu tính từ cụ Thuần Đạo. Từ đó đến nay, dòng họ Trần - Phương Triện phát triển và kế nghiệp được 18 đời, trở thành một dòng họ lớn và có tiếng là hiếu học - khoa bảng trong vùng. Việc học hành khoa cử của dòng họ bắt đầu phát triển từ rất sớm.

Theo các tư liệu của dòng họ nhà thờ được khởi dựng vào thời Lê, tu sửa vào thời Nguyễn, là nơi thờ tiên tổ và các vị Tiến sĩ trong gia tộc như Tiến sĩ Trần Phụ Dực, Trần Danh Ninh, Trần Danh Lâm, Trần Danh Án đây là những nhân vật lịch sử tiêu biểu, có nhiều công lao đóng góp đối với quốc gia Đại Việt thế kỷ XVII - XVIII trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, văn hoá, giáo dục… Hiện nay, trong nhà thờ còn lưu giữ được nhiều tài liệu, hiện vật niên đại tạo tác thời Lê - Nguyễn, tiêu biểu như: 06 bệ thờ bằng đá; 06 tấm bia đá; 01 đôi voi đá, 02 lư hương đá, ngoài ra dòng họ còn bổ sung nhiều đồ thờ tự như ngai thờ, bài vị, hoành phi, câu đối, cửa võng, hương án, sập thờ, bát bửu… Các tài liệu, di vật, cổ vật gắn với quá trình hình thành và phát triển của dòng họ, cũng như minh chứng cho lịch sử xây dựng, tôn tạo nhà thờ. Đây là những tài liệu, hiện vật có giá trị bởi nó chứa đựng những thông điệp về lịch sử, văn hóa, truyền thống của gia tộc họ Trần Danh ở Phương Triện nói riêng, vùng đất Đại Lai nói chung.

Ban thờ gian giữa nhà thờ tổ họ Trần Danh

Với những công lao đóng góp to lớn của các danh nhân dòng họ đối với các triều đại phong kiến và giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa của di tích, năm 2009 cụm di tích họ Trần Danh đã được UBND tỉnh Bắc Ninh cấp bằng xếp hạng di tích cấp tỉnh. Năm 2015 di tích Mộ và nhà thờ Tiến sĩ Trần Phụ Dực, Trần Danh Ninh, Trần Danh Án, Trần Danh Lâm đã được Bộ VHTTDL công nhận xếp hạng là di tích lịch sử Quốc gia.

Nhằm giáo dục truyền thống hiếu học khoa bảng cho các thế hệ, năm 2023 dòng họ Trần Danh đã phối hợp với Trung tâm Bảo tồn di tích và Xúc tiến du lịch của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh tổ chức Hội thảo khoa học “Truyền thống khoa bảng dòng họ Trần Danh và danh nhân Trần Danh Án” tập hợp những bài viết của nhiều nhà nghiên cứu khoa học, lịch sử của trung ương và địa phương, ghi chép lại hành trạng, công lao của các danh nhân khoa bảng họ Trần Danh, thôn Phượng Triện đối với các triều đại phong kiến. Đây là những tư liệu nghiên cứu có giá trị, khẳng định những đóng góp to lớn của các nhân vật lịch sử họ Trần Danh đối với quê hương, đất nước.

Trải qua thời gian và chiến tranh nhà thờ đã được nhân dân và con cháu dòng họ tu sửa, tôn tạo nhiều lần. Năm 2000 bằng nguồn lực kinh tế của dòng họ và sự ủng hộ của địa phương, cụm di tích gồm nhà thờ tổ và nhà thờ giáp chi được tu bổ, tôn tạo. Năm 2020 nhà thờ họ Trần Danh được UBND tỉnh Bắc Ninh đầu tư tu bổ, tôn tạo nhà thờ chính với quy mô 05 gian, mặt bằng kiểu chữ nhất, bộ khung vì được làm hoàn toàn bằng gỗ lim, đục chạm hoa văn truyền thống kiểu thời Nguyễn. Bên cạnh sự hỗ trợ của nhà nước, con em trong gia tộc họ Trần Danh tích cực đóng góp tôn tạo một số hạng mục công trình để phục vụ cho công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích như: nhà Bia, Bình phong, Lầu vọng cảnh, Cổng, tường rào, sân vườn khang trang, sạch đẹp.

Cùng với việc trùng tu, tôn tạo dòng họ cũng chú trọng đẩy mạnh công tác giáo dục truyền thống, đặc biệt là thế hệ trẻ đang ngồi trên ghế nhà trường. Thường xuyên mở cửa nhà thờ, tổ chức các buổi học ngoại khóa, nói chuyện về lịch sử dòng họ, quê hương cho học sinh trên địa bàn để giới thiệu nội dung và giá trị di tích. Tăng cường công tác tuyên truyền giá trị của di tích trên các nguồn thông tin đại chúng như: tạp chí, sách báo, phát thanh, truyền hình để giúp cho các gia đình, dòng họ, hiểu hơn về giá trị di tích để người dân có ý thức trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản của cha ông để lại.

Nhà thờ họ Trần Danh không chỉ đơn thuần là nơi thờ tổ, là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của gia tộc mà còn là nơi tưởng niệm sâu sắc về các nhà khoa bảng họ Trần Danh. Hàng năm vào ngày giỗ tổ, hay chạp họ các thế hệ con cháu dòng họ Trần Danh tề tựu đông đủ, ôn lại truyền thống gia tộc, giáo dục truyền thống khoa bảng và trao quỹ khuyết học cho các con, cháu đạt thành tích cao trong học tập và lao động. Những hoạt động sinh hoạt tâm linh và văn hóa của gia tộc, nhằm tăng cường mối liên kết trong gia tộc, động viên mọi người, mọi gia đình dù đang làm ăn, cư trú tại quê hương hay ở các địa phương khác tích cực lao động, sản xuất kinh doanh, công tác, học tập, tham gia thiết thực vào việc bảo tồn, phát huy truyền thống văn hóa, nhất là truyền thống hiếu học, khoa cử góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp văn minh./.