Chùa Bách Môn - Danh lam cổ tự nổi tiếng

Chùa Bách Môn có tên chữ là Linh Cảm tự, nằm trên núi Khám Sơn, xã Liên Bão, tỉnh Bắc Ninh, được biết đến là ngôi chùa có kiến trúc độc đáo và những giá trị nổi bật.

Toà tam bảo chùa Bách Môn

Theo nội dung văn bia “Trùng tu Linh Cảm tự bi ký” dựng năm 1558 và kết quả khai quật khảo cổ học do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Viện Khảo cổ học thực hiện năm 2015 cho biết chùa được khởi dựng từ thời nhà Lý, tu sửa vào thời Trần, thời Lê trung Hưng và thời Nguyễn.

Trải gần một ngàn năm, chùa được trùng tu nhiều lần, trong đó, đại trùng tu vào những năm 1556 và 1612. Đến thời chúa Trịnh Sâm (1767-1782), bà chúa Chè - Tuyên phi Đặng Thị Huệ khi thất sủng đã về đây ăn chay cầu nguyện, tìm sự yên tĩnh nơi cửa thiền. Bà cho sửa sang, tu bổ, kiến thiết ngôi chùa có bình đồ hình vuông chữ Điền, quy cách trăm cửa mở ra bốn phía bên ngoài, thành một công trình đồ sộ với đủ cả bốn phương, tám hướng để tu tâm tích đức. Trung tâm là Vọng cung cao nhất thông 2 tầng với bàn thờ Phật bày 4 phía. Tại 4 góc chùa là 4 gác cao 2 tầng để treo chuông, khánh, trống, mõ. Tuy nhiên, ngôi chùa này đã bị phá hủy hoàn toàn trong kháng chiến chống Pháp.

Công trình kiến trúc hiện nay của chùa được xây dựng trên nền đất xưa gồm: Tam quan, tòa Tam bảo, nhà Mẫu, nhà Tổ, nhà Khách.

Các góc mái của toà Tam bảo

Toà Tam bảo có kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm: Tiền đường 3 gian 2 dĩ, cột trụ cánh phong, Thượng điện 2 gian. Bộ khung làm bằng gỗ xoan, vì nóc kiểu thượng con chồng giá chiêng, hạ kẻ chuyền. Trên các con rường, xà, kẻ, soi gờ chỉ, bào trơn đóng bén. Hiện nay, chùa Bách Môn còn lưu giữ một số tư liệu hiện vật có giá trị lịch sử như: Văn bia, chuông đồng, khách đá… có niên đại thời Nguyễn. Mặt chùa quay hướng Tây Bắc. Trong khuôn viên chùa có nhiều cây cổ thụ, tạo cho cảnh chùa thêm thâm nghiêm u tịch. Dưới chân núi là khu dân cư, không gian thoáng đãng, giao thông thuận tiện. Chùa thờ Tổ Đạt Ma, ngài có công truyền Phật giáo vào Trung Quốc, và thờ các vị tổ truyền đăng trải các đời thường trụ bản tự. Ngoài ra chùa còn thờ tam tòa thánh mẫu, (mẫu Thiên, mẫu Địa, mẫu Thủy) và đức Thánh Trần (Trần Hưng Đạo).

Trong khuôn viên chùa còn có Nhà tổ 5 gian, Nhà mẫu 3 gian và các công trình phụ trợ như: nhà khách, nhà sư tăng, bếp ăn….

Ban thờ chính toà Tam bảo

So với những danh lam cổ tự thời Lý ở phủ Thiên Đức và khu vực lân cận, chùa Bách Môn có vị trí trung tâm. Phía Tây Nam của Bách Môn là chùa Phật Tích, phía Tây Bắc là chùa Tiêu, phía Đông Bắc là chùa Dạm, phía Đông Nam là chùa Tĩnh Lự.

Chùa Bách Môn còn có giá trị cảnh quan do có địa thế rất đẹp: nằm trên lưng chừng núi Khám Sơn – được xem là phần đầu của con rồng (dãy Long Sơn), có tầm nhìn thoáng đãng ra cánh đồng và các dãy núi xung quanh (Trà Sơn, Lạn Kha, Thiên Thai). Theo GS. Trần Lâm Biền, nếu trước mặt chùa quang quẻ và có “các gò đống chầu về thì đó là một biểu hiện được coi như quy phụ Phật Pháp của mọi lực lượng thế gian”. Với kiến trúc độc đáo và cảnh quan đẹp đẽ, chùa Bách Môn đã được sách “Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ” xếp vào 1 trong 8 nơi cổ tích và thắng cảnh của tỉnh Bắc Ninh đầu thế kỷ 20.

Chùa Bách Môn đã được UBND tỉnh xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa - Quyết định số 163/QĐ-CT, ngày 24/ 2/1998.