Chùa Tiêu - Nơi ghi dấu công lao của Vua Lý Công Uẩn

Bắc Ninh gìn giữ được kho tàng di sản văn hóa đồ sộ, với nhiều công trình đình, đền, chùa, miếu có kiến trúc độc đáo và linh thiêng, nhiều phong cảnh thơ mộng, quê hương của lễ hội và các phong tục tập quán văn hóa đặc sắc. Không những thế Bắc Ninh còn là một trong tứ trấn của kinh thành Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội, nơi khởi nguồn của phật giáo Việt Nam, quê hương phát tích của vương triều Lý, triều đại mở đầu cho văn minh Đại Việt.

Chùa Tiêu có tên chữ là “Thiên Tâm tự” nằm trên núi Tiêu, thuộc phường Tam Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Chùa tọa lạc trên núi Tiêu, phía dưới là dòng sông Tiêu Tương cổ thơ mộng, cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp. Từ lâu đời chùa Tiêu nổi tiếng là danh lam cổ tự và đầy ắp truyền thuyết, giai thoại kể về sự tích của Lý Công Uẩn.

Cổng chùa Tiêu.

Theo sử sách cổ như Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư, Đại Nam nhất thống chí, Lịch triều hiến chương loại chí thì chùa Tiêu là nơi Lý Công Uẩn được đầu thai và được thiền sư Lý Vạn Hạnh nuôi dưỡng giáo dục, sau trở thành bậc minh vương có công khởi lập vương triều Lý và nền văn minh Đại Việt.

Trong sách “Lịch triều hiến chương loại chí” đã ghi chép khá rõ về chùa Tiêu và Lý Công Uẩn như sau: “Tiêu Sơn ở xã Tiêu Sơn, trên núi có chùa Trường Liêu là chỗ trụ trì của sư vạn Hạnh…Lý Thái Tổ đầu thai ở đây”.

Cùng với sử sách, truyền thuyết kể rằng: Vào thời nhà Tiền Lê, ở Châu Cổ Pháp, có một người đàn bà tên thường gọi là Phạm Thị nhan sắc tuyệt đẹp lại nết na thùy mị. Bà đã đến chùa xin làm vãi ở đây, ngày đêm giúp việc nhà chùa và hương khói thờ

Phật. Hàng ngày bà thường lên đỉnh núi Tiêu kiếm củi, một hôm bà ngồi nghỉ bên cạnh hòn đá thiêng, bỗng nhiên một vị thần hiện ra trò chuyện và từ đó bà cảm động mang thai. Bấy giờ, nhà sư trụ trì ở chùa là Thiền sư Lý Vạn Hạnh sợ bị hiểu lầm đã khuyên bà đi nơi khác để lo chuyện sinh nở. Bà liền rời chùa Tiêu đi nơi khác. Hôm ấy, ngày 12 tháng 2 năm Giáp Tuất bà Phạm Thị đến Tam quan chùa Cổ Pháp thì trở dạ sinh ra một bé trai khỏe mạnh thông minh tuấn tú lạ thường. Khi ấy, trụ trì của chùa Cổ Pháp là Thiền sư Lý Khánh Văn thấy vậy, liền nhận làm con nuôi đặt tên là Lý Công Uẩn và lo chu đáo cho hai mẹ con. Thiền sư Lý Khánh Văn nuôi Lý Công Uẩn đến 3 tuổi thì được Thiền sư Lý Vạn Hạnh ở chùa Tiêu đón về nuôi nấng dạy dỗ học hành.

Tượng Thiền sư Vạn Hạnh trên núi Tiêu được đặt hướng về kinh thành Thăng Long.

Truyền rằng, ngay từ nhỏ được các thiền sư nuôi dưỡng giáo dục, Lý Công Uẩn không những là người thông minh hiếu học, văn võ song toàn, mà còn tỏ rõ là người có trí lớn lo việc nước. Đến tuổi trưởng thành, Lý Công Uẩn được tuyển vào triều đình nhà Tiền Lê làm đến chức Điện Tiền chỉ huy sứ. Khi vua Lê Ngọa Triều mất, trước cảnh triều Tiền Lê đã quá suy tàn, triều thần đã tôn Lý Công Uẩn lên ngôi hoàng đế vào đầu năm Canh Tuất 1010. Ngay khi lên ngôi, Lý Thái Tổ vì thấy kinh đô Hoa Lư chật hẹp không thuận lợi về mọi mặt, đã cho rời đô về thành Đại La và đặt tên là Thăng Long. Kinh đô Thăng Long có thế đất “rồng chầu hổ phục” thuận lợi về mọi mặt cho con cháu muôn đời về sau. Cũng từ đó đến nay, Thăng Long - Hà Nội luôn là trái tim của cả nước.

Một góc khu vườn tháp cổ tại khuôn viên chùa Tiêu.

Chính vì vậy, chùa Tiêu là nơi Lý Công Uẩn được đầu thai và được Thiền Sư Lý Vạn Hạnh nuôi nấng, giáo dục trở thành bậc minh vương có công khởi lập vương triều Lý và nền văn minh Đại Việt.

Đến nay, dẫu trải thăng trầm lịch sử, chùa Tiêu vẫn còn bảo lưu được rất nhiều tài liệu, cổ vật và đầy ắp những truyền thuyết, giai thoại phản ánh sống động về sự tích, lai lịch, công trạng của Lý Công Uẩn. Đặc biệt, chùa còn bảo lưu được một bia đá có tên “Lý gia linh thạch” niên đại “Cảnh Thịnh nguyên niên” (1793), ghi chép sự tích về Lý Công Uẩn. Tại nhà Tổ là nơi phụng thờ Thiền sư Lý Vạn Hạnh có tượng cổ của Thiền Sư Lý Vạn Hạnh và ngai bài vị ghi rõ “Lý triều nhập nội Tể tướng Lý Vạn Hạnh Thiền sư thần vị. Ngoài ra chùa còn bảo lưu được những bức hoành phi, câu đối cổ phản ánh về nhà Lý và ca ngợi cảnh chùa.

Tiêu lĩnh Tương Giang trấn thắng cảnh

Thiên Tâm Lý viện thị danh lam.

Nghĩa là:

Núi Tiêu ở Tương Giang thực là nơi thắng cảnh

Chùa Thiên Tâm nơi nhà Lý tu đích thực là chốn danh lam.

Chùa Tiêu không chỉ là nơi gắn liền với tuổi thơ của vị vua anh minh mà còn là một trung tâm Phật giáo lớn dưới thời Lý, đồng thời lưu giữ nhiều giá trị văn hóa lịch sử quý báu của dân tộc. Chùa Tiêu đã được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa năm 1991.