Cơ hội và thách thức trong công tác quảng bá di sản văn hóa Bắc Ninh trên nền tảng số

Bắc Ninh là địa phương sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú mang đậm đà bản sắc dân tộc, đứng trước bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực văn hóa góp phần quan trọng trong công tác bảo tồn và quảng bá di sản văn hóa.

Hát Dân ca Quan họ trên thuyền rồng - nét đẹp văn hóa Bắc Ninh

Những năm gần đây, tỉnh Bắc Ninh đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, bảo tồn và quảng bá di sản văn hóa. Hoạt động quảng bá không còn bó hẹp trong các hình thức truyền thống như báo in, truyền hình hay hội chợ triển lãm, mà đang chuyển mạnh sang môi trường số. Các nền tảng như Facebook, TikTok, YouTube, website du lịch, ứng dụng du lịch thông minh, các dự án quảng bá du lịch số ra mắt vô cùng ấn tượng như truyền thông đa kênh Go To Bắc Ninh, Vẻ đẹp Bắc Ninh… đã trở thành công cụ quan trọng để lan tỏa giá trị văn hóa tới cộng đồng góp phần đưa hình ảnh văn hóa Bắc Ninh đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.

Truyền thông đa kênh Go To Bac Ninh ra mắt ấn tượng vào năm 2025

Báo cáo chỉ số kênh truyền thông Go To Bac Ninh được đánh giá cao sau thời gian ngắn hoạt động

Bên cạnh những cơ hội lớn mà nền tảng số mang lại, việc ứng dụng chuyển đổi số trong công tác quảng bá di sản văn hóa Bắc Ninh cũng đang đối mặt với không ít khó khăn và thách thức.

* Cơ hội trong công tác quảng bá di sản văn hóa Bắc Ninh trên nền tảng số

- Mở rộng khả năng tiếp cận công chúng trong và ngoài nước

Một trong những cơ hội lớn nhất mà nền tảng số mang lại là khả năng lan tỏa thông tin nhanh chóng và rộng khắp. Các nền tảng mạng xã hội giúp xóa bỏ giới hạn về không gian và thời gian, tạo điều kiện để di sản văn hóa Bắc Ninh được giới thiệu liên tục, đa dạng và sinh động hơn.

Nếu trước đây việc quảng bá di sản chủ yếu giới hạn trong không gian địa phương hoặc thông qua các chương trình văn hóa truyền thống, thì nay chỉ với một video ngắn trên TikTok hay YouTube, hình ảnh văn hóa Bắc Ninh có thể tiếp cận hàng triệu người xem trên toàn thế giới.

Ngoài ra, các nền tảng số còn tạo điều kiện để người trẻ – nhóm công chúng vốn ít quan tâm tới văn hóa truyền thống được tiếp cận di sản theo cách hiện đại và gần gũi hơn.

- Tăng hiệu quả xúc tiến du lịch văn hóa

Quảng bá di sản trên nền tảng số không chỉ phục vụ mục tiêu bảo tồn văn hóa mà còn góp phần thúc đẩy phát triển du lịch. Trong những năm gần đây, Bắc Ninh đã khai thác khá hiệu quả lợi thế văn hóa để phát triển du lịch tâm linh, du lịch lễ hội và du lịch làng nghề.

Việc quảng bá trên nền tảng số giúp du khách dễ dàng tìm kiếm thông tin về các điểm đến, lễ hội, di tích và dịch vụ du lịch. Các ứng dụng du lịch thông minh còn hỗ trợ đặt phòng, tra cứu bản đồ, lịch lễ hội, trải nghiệm thực tế ảo… tạo sự thuận tiện cho du khách. 

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) giúp tái hiện không gian di sản một cách sinh động, hấp dẫn hơn, nâng cao trải nghiệm của người xem.

Theo thống kê năm 2025, Bắc Ninh đón khoảng 6,3 triệu lượt khách du lịch, tăng 26% so với năm 2024; tổng doanh thu du lịch đạt khoảng 5.500 tỷ đồng. Đây là minh chứng cho hiệu quả của hoạt động quảng bá và xúc tiến du lịch, trong đó chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng.

- Góp phần bảo tồn và lưu giữ di sản lâu dài

Số hóa di sản không chỉ nhằm quảng bá mà còn giúp lưu trữ và bảo tồn dữ liệu văn hóa một cách bền vững. Nhiều loại hình di sản phi vật thể như hát Quan họ, nghi lễ dân gian hay nghề thủ công truyền thống có nguy cơ mai một theo thời gian nếu không được lưu trữ đầy đủ.

Thông qua công nghệ số, các làn điệu Quan họ cổ, tư liệu lễ hội, hiện vật bảo tàng hay tài liệu nghiên cứu có thể được số hóa và lưu trữ dưới dạng dữ liệu điện tử. Điều này giúp bảo vệ nguồn tư liệu quý trước nguy cơ hư hỏng hoặc thất truyền.

- Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Nền tảng số tạo điều kiện để cộng đồng tham gia trực tiếp vào quá trình quảng bá di sản. Người dân, nghệ nhân, du khách hay các nhà sáng tạo nội dung đều có thể trở thành “đại sứ truyền thông” cho văn hóa Bắc Ninh thông qua việc chia sẻ hình ảnh, video và câu chuyện về di sản.

Nhiều video về Quan họ Bắc Ninh, hội Lim hay tranh Đông Hồ được lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội nhờ chính cộng đồng người dùng sáng tạo và chia sẻ. Điều này góp phần tạo nên hiệu ứng truyền thông tự nhiên, tiết kiệm chi phí nhưng mang lại hiệu quả lớn.

* Thách thức trong công tác quảng bá di sản văn hóa Bắc Ninh trên nền tảng số

- Nguy cơ thương mại hóa và làm biến dạng giá trị di sản

Một trong những thách thức lớn của quảng bá số là xu hướng chạy theo lượt xem, lượt tương tác mà làm mất đi giá trị nguyên bản của di sản. Trên môi trường mạng, nhiều nội dung văn hóa truyền thống bị cắt ghép, biến tấu hoặc trình diễn theo hướng giải trí hóa để thu hút người xem. Nhiều sản phẩm văn hóa bị phối lại hiện đại quá mức, làm mất đi tính truyền thống và chiều sâu nghệ thuật. Điều này có thể khiến công chúng hiểu sai về bản chất của di sản.

Việc khai thác di sản quá mức để phục vụ du lịch và truyền thông có nguy cơ thương mại hóa văn hóa, khiến di sản mất đi tính thiêng liêng và giá trị nhân văn vốn có.

- Hạn chế về nguồn nhân lực số

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số, vận hành nền tảng trực tuyến hay sản xuất nội dung số chất lượng cao đòi hỏi đội ngũ có chuyên môn về công nghệ, thiết kế, truyền thông và quản trị dữ liệu. Đội ngũ làm công tác văn hóa ở nhiều địa phương vẫn còn hạn chế về kỹ năng công nghệ và truyền thông số.

Số lượng nghệ nhân dân gian - những người nắm giữ giá trị cốt lõi của di sản phần lớn là người cao tuổi, gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ số.

- Kinh phí đầu tư còn hạn chế

Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đòi hỏi nguồn kinh phí lớn cho hạ tầng công nghệ, thiết bị số hóa, phần mềm quản lý dữ liệu và sản xuất nội dung truyền thông.

Tuy nhiên, ở nhiều địa phương, ngân sách dành cho lĩnh vực văn hóa còn hạn chế, trong khi nhu cầu đầu tư rất lớn.

- Cạnh tranh mạnh mẽ trên không gian số

Hiện nay, hầu hết các địa phương đều đẩy mạnh quảng bá du lịch và văn hóa trên nền tảng số. Điều này tạo nên sự cạnh tranh rất lớn về nội dung, hình ảnh và mức độ thu hút truyền thông. Nếu nội dung quảng bá không đủ hấp dẫn, sáng tạo và chuyên nghiệp, di sản văn hóa Bắc Ninh sẽ khó tạo dấu ấn nổi bật trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, tốc độ lan truyền thông tin trên mạng xã hội rất nhanh nhưng cũng dễ bị thay thế bởi các xu hướng mới. Điều này đòi hỏi hoạt động quảng bá phải liên tục đổi mới, cập nhật và sáng tạo.

- Nguy cơ mất an toàn dữ liệu và bản quyền

Trong quá trình số hóa và quảng bá di sản, vấn đề bảo mật dữ liệu và bản quyền cũng đặt ra nhiều thách thức. Các tư liệu số về di sản có thể bị sao chép, chỉnh sửa hoặc sử dụng trái phép nếu không có cơ chế bảo vệ phù hợp. Việc lưu trữ dữ liệu trên môi trường số cũng tiềm ẩn nguy cơ mất mát thông tin do lỗi kỹ thuật hoặc tấn công mạng.

Đứng trước nhiều nguy cơ và thách thức, để phát huy hiệu quả của chuyển đổi số trong quảng bá di sản văn hóa, Bắc Ninh cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường hợp tác truyền thông, phát huy vai trò cộng đồng... 

Trong thời đại công nghệ số, quảng bá di sản văn hóa trên nền tảng số là xu thế tất yếu và là ưu tiên hàng đầu trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa để Bắc Ninh lan tỏa giá trị truyền thống tới cộng đồng trong nước và quốc tế. Những thành tựu bước đầu trong chuyển đổi số đã góp phần thúc đẩy du lịch, nâng cao hiệu quả bảo tồn và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.