GIÁ TRỊ TÀI LIỆU HÁN NÔM ĐÌNH LÃM DƯƠNG, PHƯỜNG NAM SƠN, TỈNH BẮC NINH

          Đình Lãm Dương là công trình văn hóa tín ngưỡng được nhân dân xây dựng từ lâu đời, xưa thuộc tổng Vân Mẫu, huyện Võ Giàng, phủ Từ Sơn, xứ Kinh Bắc, nay là tổ dân phố Lãm Làng, phường Nam Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Đình tọa lạc trên một khu cát địa, dưới chân núi Lãm Dương, bên trái là ngôi cổ tự, xung quanh là khu dân cư sinh sống đông đúc. Trải qua thời gian, thiên nhiên chiến tranh tàn phá, đình đã được tu bổ nhiều lần nhưng vẫn giữ được nét cổ kính thâm nghiêm. Công trình có niên đại sớm nhất còn lại là tòa Tiền tế được xây dựng năm Tân Sửu niên hiệu Thành Thái 13 (1901), kiểu chồng diêm hai tầng tám mái, bộ khung gỗ lim chắc chắn, chạm khắc đẹp, trên bốn bức tường phần áp mái vẽ hình long vân lộng lẫy. Năm Giáp Thìn (2024) toà Tiền tế được tu bổ lại khang trang. Hiện đình có các công trình kiến trúc gồm: Tiền tế, Đại đình, Hậu cung.

Toàn cảnh phía trước toà Tiền tế đình Lãm Dương

Đình Lãm Dương tôn thờ Tam Giang Khước Địch (Trương Hống) Thượng Đẳng Thần và Tam Giang Uy Địch (Trương Hát) Thượng Đẳng Thần. Các ngài có công giúp Triệu Quang Phục đánh đuổi giặc Lương, bảo vệ bờ cõi. Ngoài ra đình còn tôn thờ Diên Hy Bác Trạch, Hoằng Hiệp Trác Vĩ, Dực Bảo Trung Hưng Đông Hải Thượng Đẳng Thần. Sau khi các ngài hóa lại hiển ứng âm phù các triều vua, che chở cho lê dân, được các đời đế vương ban tặng sắc phong và chuẩn cho dân xã nơi đây hương hỏa phụng thờ.

Hiện trong đình còn bảo lưu được nhiều tài liệu hiện vật cổ có giá trị, như: Sắc phong, cuốn thư, các đồ tế khí… Những tư liệu này ghi chép về công trạng của các vị đức thánh và những sự kiện văn hoá gắn với nhân dân bản thôn từ xa xưa. Hàng năm sự lệ đình diễn ra vào ngày mùng 5 tháng Giêng và ngày 15 tháng 4 (âm lịch). Trong những ngày này có nhiều nghi thức tế thánh trang nghiêm.

 Với những giá trị to lớn đình Lãm Dương đã được nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh, Quyết định số 620/QĐ-CT, ngày 24/01/2005.

Phần tài liệu Hán Nôm xin giới thiệu như sau:

PHẦN I. HOÀNH PHI, CÂU ĐỐI

1/Hoành phi:

 

-Phiên âm: Tam Giang linh thần

-Dịch nghĩa: Tam Giang thần thiêng

-Phiên âm: Thánh cung vạn tuế

-Dịch nghĩa: Thánh cung muôn đời

2/Câu đối:

-Phiên âm:

Sinh vi lương tướng vi thần lẫm liệt

Hóa tác tôn thần tác hiển thánh đại vương

-Dịch nghĩa:

Sống làm tướng giỏi làm thần linh lẫm liệt

Hóa làm tôn thần làm hiển thánh đại vương

-Phiên âm:

Sinh vi tướng tử vi thần chính khí lưu hành thiên địa tịnh

Công tại trần danh tại sử anh thanh hách trạc cổ kim văn

-Dịch nghĩa:

Sống làm tướng hóa làm thần, chính khí lưu hành cùng trời đất

Công tại triều danh tại sử, tiếng tăm hiển hách xưa nay nghe.

-Phiên âm:

Như Nguyệt giang biên nhị vị tướng quân lưu thiên cổ

Lãm Sơn nhạc hạ nhất gia hiển thánh vạn vạn xuân

-Dịch nghĩa:

Bên dòng Như Nguyệt hai vị tướng lưu truyền muôn thuở

Dưới núi Lãm Sơn một nhà hiển thánh vạn vạn năm

-Phiên âm:

Tạo hóa an bài tú thủy kì sơn lưu thắng địa

Thần công tương hựu dân khang vật phụ nhạ phồn hy

-Dịch nghĩa:

Tạo hóa an bài, nước đẹp non thiêng lưu thắng địa

Thần công giúp đỡ, dân khang vật phụ đón phúc lành

-Phiên âm:

Quốc sử thư danh tâm đối càn khôn hoàn hiếu nghĩa

Tam Giang hiển tích thủy lưu trú dạ hiệu linh thanh

-Dịch nghĩa:

Quốc sử ghi danh, tâm sánh đất trời giữ hiếu nghĩa

Tam Giang hiển tích, nước chảy đêm ngày tỏ tiếng tăm.

-Phiên âm:

Trạc trạc quyết linh thủy quốc thiên thu truyền dị tích

Dương dương tại thượng thần công lịch đại bí phong chương

-Dịch nghĩa:

Linh thiêng sáng tỏ, thủy quốc ngàn năm lưu dấu tích

Mênh mang ở trên, công tích các đời rực rỡ phong

-Phiên âm:

Sinh vi tướng tử vi thần vạn cổ chi anh phong như tại

Thu hữu thừa xuân hữu tự ức niên chi hương hỏa trường sinh

-Dịch nghĩa:

Sống làm tướng hóa làm thần muôn thuở tài năng như còn mãi

Thu kính phụng đông tế lễ vạn năm hương hỏa mãi lâu dài.

PHẦN II. SẮC PHONG

Hiện nay tại đình Lãm Dương còn bảo lưu được 01 đạo sắc phong. Nội dung như sau:

-Phiên âm:

Sắc chỉ Bắc Ninh tỉnh, Võ Giàng huyện, Vân Mẫu xã, tòng tiền phụng sự: An nghĩa chương linh, hiển liệt biểu trung, kiệt tiết trác vĩ, dực bảo Trung hưng Tam Giang Khước Địch thượng đẳng thần. Hoàn tiết hiệu linh, mặc hựu diệu khuông, hiệp thuận trác vĩ, dực bảo Trung hưng Tam Giang Uy Địch thượng đẳng thần. Diên hy bác trạch, hoằng hiệp trác vĩ, dực bảo Trung hưng Đông Hải thượng đẳng thần.

Tiết kinh ban cấp sắc phong chuẩn kỳ phụng sự. Duy Tân nguyên niên tấn quang đại lễ, kinh ban bảo chiếu, đàm ân lễ, long đăng trật. Đặc chuẩn y cựu phụng sự. Dụng chí quốc khánh nhi thân tự điển.

Khâm tai!

Duy Tân tam niên bát nguyệt thập nhất nhật.

-Dịch nghĩa:

Sắc chỉ ban cho xã Vân Mẫu, huyện Võ Giàng, tỉnh Bắc Ninh, theo như trước phụng sự: An nghĩa chương linh, hiển liệt biểu trung, kiệt tiết trác vĩ, dực bảo Trung hưng Tam Giang Khước Địch thượng đẳng thần. Hoàn tiết hiệu linh, mặc hựu diệu khuông, hiệp thuận trác vĩ, dực bảo Trung hưng Tam Giang Uy Địch thượng đẳng thần. Diên hy bác trạch, hoằng hiệp trác vĩ, dực bảo Trung hưng Đông Hải thượng đẳng thần.

Trải các tiết thần đã được ban cấp sắc phong và chuẩn cho phụng sự. Năm Duy Tân thứ 1 (1907), nhân dịp lễ lớn đăng quang, bèn ban chiếu báu, mở rộng ân huệ, long trọng làm lễ nâng bậc. Chuẩn cho phép phụng sự như cũ. Thần hãy ghi nhớ ngày lễ lớn này và khiến cho việc thờ tự được mở rộng ta.

Kính cẩn thay!

-Ngày 11 tháng 8 năm Duy Tân thứ 3 (1909)

PHẦN III. CUỐN THƯ

Phiên âm: Mỹ Tục Khả Gia

Hiệp biện Đại học sĩ, lãnh Bắc Ninh Tổng đốc Nguyễn. Vi trát⁽¹⁾ sức sự. Tư cứ bẩm tự cai hạt Lãm Dương xã, khất lập tư học trường nhất sở, sức chi cai xã Mỹ Tục Khả Gia⁽²⁾. Nghĩ y cấp túc ngũ bách tam thập ngũ hiệu, quý toà phúc nhị bách bát thập nhị hiệu y đẳng. Nhân hợp sức nghi khước chiếu thượng sự lí cấp. Nhưng y xã lí dịch tuân biện. Tu chí trát sức giả.

Hữu trát sức.

Võ Giàng huyện quan. Chuẩn thử.

Hóa dân thành tục tất do hồ? Học thánh kinh thùy huấn tối vi tinh xác. Ngã ấp Lãm Dương sơn lộc giới tại binh tiển ký kinh học giới, dục khải triếp bất tự quỹ đỉnh lực, tư khởi khai điếm diên trường, dĩ huấn đệ tử tư tương tứ tập. Kỳ hất vu thành, tư dĩ dũ ngu cảm viết cô danh. Hạnh nhi thượng hiến, dân tình động kiến dư chi bao từ. Tỉ tri sở khuyến nhi kim nhi hậu tư ngôn cộng thủ, cố danh tư nghĩa, dĩ thùy vĩnh cửu.

-Hoàng triều Duy Tân Canh Tuất.

-Dịch nghĩa: Phong tục tốt đẹp đáng được ngợi khen

Hiệp biện Đại học sĩ người họ Nguyễn, giữ chức Tổng đốc Bắc Ninh.

Về việc trát sức: Nay căn cứ vào tấu bẩm trình bày của cai hạt xã Lãm Dương, xin lập một trường học tư, nên sức cho cai xã danh hiệu là Mỹ Tục Khả Gia (Phong tục tốt đẹp đáng được ngợi khen). Dự định cấp cho số hiệu là 535, nhưng quý toà xét lại theo số hiệu 282. Vì thế tổng hợp lại, lệnh cho phải đối chiếu lên trên để sắp xếp cấp cho thích hợp. Vẫn cho lí dịch của xã ấy tuân theo xử lý. Trát này phải được gửi đến nơi. Trát trên sức cho quan huyện Võ Giàng. Chuẩn như vậy.

Giáo hoá dân chúng trở thành phong tục ắt phải trải qua vậy chăng? Học sách thánh hiền, lời dạy rất tinh tế xác thực. Ấp ta ở dưới chân núi Lãm Dương, đã trải qua binh lửa, nên muốn mở mang ngay lập tức, không cần phải đắn đo suy nghĩ về khả năng. Xây dựng mở rộng, kê đệm sao cho được lâu dài, để dạy dỗ cho con em siêng năng học tập. Hy vọng cuối cùng sẽ có được thành tựu, suy nghĩ không mê muội, dám nói việc mua bán danh hiệu. Mong là trên có pháp luật mà dân tình thấu suốt được lời khen của ta, khiến cho thêm hiểu biết. Khuyên bảo từ nay về sau, hãy giữ lấy lời này, ngắm nhìn danh hiệu mà nhớ đến việc đáng làm, để lại vĩnh viễn lâu dài.

-Hoàng triều năm Canh Tuất niên hiệu Duy Tân (1910)

-------------------------------------------------------------------------------------

-Chú thích:

(1) Trát: là công văn của quan cấp trên gửi xuống cho quan cấp dưới, để ra chỉ thị hoặc thông tri như: giục thu thuế, cho trưng ruộng đất, cho mở trường học, cho mở chợ, sức đắp đê…v.v.

Loại văn bản này viết trên giấy bản thường dùng và gấp theo khuôn khổ của một tờ giấy trong một quyển vở thường. Nếu có nhiều tờ thì đóng lại như một quyển vở mỏng nhưng không có bìa.

Điều đặc biệt là dân xã Lãm Dương đem danh hiệu được ban tặng “Mỹ Tục Khả Gia” khắc lên bức “Cuốn thư”, chạm khắc tinh xảo, sơn son thếp vàng lộng lẫy, treo tại Tiền tế đình làng để trưng sức với bàn dân thiên hạ, lưu truyền vĩnh viễn lâu dài.

(2) Mỹ Tục Khả Gia: chữ được ban phong cho những làng xã có phong tục thuần hậu, tốt đẹp./.