Lễ hội truyền thống Yên Thế - Tôn vinh giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp

Lễ hội Yên Thế - lễ hội truyền thống lớn được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia gắn liền với những địa điểm khởi nghĩa Yên Thế, không gian lễ hội là nơi nơi tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” tốt đẹp của mảnh đất Bắc Ninh nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung.

Có nguồn gốc từ lễ hội “Cầu mùa” ở Phồn Xương, xã Yên Thế - một nghi lễ gắn liền với chu kì sản xuất nông nghiệp, thường được tổ chức vào đầu mùa gieo trồng với mong muốn trời đất ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, người dân có cuộc sống ấm no.

Thuở đầu, lễ hội được chọn tổ chức vào cuối tháng Tám (âm lịch) tại đình và đền Phồn Xương, tuy nhiên sau khi khởi nghĩa Yên Thế thất bại, lễ hội cũng được nhân dân địa phương tổ chức với quy mô nhỏ hơn và chọn ngày giỗ của lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Hoàng Hoa Thám (Đề Thám) là ngày 5 tháng Giêng để tổ chức. Năm 1984, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày nổ ra cuộc khởi nghĩa Yên Thế, tỉnh Hà Bắc quyết định lấy ngày 15,16,17 tháng Ba (dương lịch) hàng năm để tổ chức lễ hội Phồn Xương và lấy tên là lễ hội Yên Thế.

Lễ kỷ niệm 142 năm Cuộc khởi nghĩa Yên Thế (1884 - 2026) - một trong số các hoạt động diễn ra trong Tuần Lễ hội Yên Thế 2026

Hiện nay, lễ hội được các cấp chính quyền quan tâm tổ chức với quy mô lớn và trang trọng. Ngày 16/3 (Dương lịch) chính hội, chính quyền và nhân dân địa phương tổ chức khai hội với nhiều nghi lễ trang trọng, trong đó đáng chú ý nhất là các đoàn rước linh đình: đón đội ngựa từ làng Hả lên Phồn Xương gồm đoàn múa lân sư, cờ ngũ hành, kiệu do 4 trai đinh khiêng đặt mâm xôi và thủ heo chín, cùng theo đó là các cụ cao niên tại địa phương trong trang phục truyền thống phụ trách rước nồi hương từ chùa Lèo về khu vực lễ hội; Rước kiệu bát cống của thị trấn Cầu Gồ bởi 8 chàng trai tân được tuyển chọn khắt khe trong trang phục quần áo nậu, đầu chít khăn đỏ, theo sau là đội múa lân sư, anh hề, chú tễu nhảy theo nhịp trống, cờ ngũ hành, 10 trai đinh tay cầm bát bửu đi thành hai hàng, sau  cùng là kiệu. Hai chiếc kiệu của 2 đoàn rước được đặt uy nghiêm hai bên tượng đài Hoàng Hoa Thám.

Hình tượng Anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám được tái hiện rõ nét trên sân khấu

Điểm nhấn quan trọng của lễ hội là lễ diễu hành vô cùng nghiêm trang của các lực lượng địa phương để thực hiện nghi lễ dâng hương tưởng niệm vị anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám và các nghĩa sĩ đã ngã xuống bảo vệ quê hương, đất nước trong cuộc khởi nghĩa.

Sau khi lễ khai hội kết thúc, tại đồn Phồn Xương - nơi cụ Đề Thám và bộ chỉ huy cuộc khởi nghĩa ở lâu nhất làm căn cứ đưa ra những chiến lược chỉ huy nghĩa quân Yên Thế, nhân dân địa phương chuẩn bị những lễ vật tế bao gồm 5 mâm lễ có đầy đủ gà, bánh dầy, cơm nắm, bánh gio, chè lam, xôi, thịt ba chỉ, rau diếp, 6 bát, 6 đôi đũa, rượu, bánh chưng, muối trắng, muối vừng.

Biểu diễn võ thuật - nêu cao tinh thần thượng võ dân tộc

Bên cạnh phần nghi lễ nghiêm trang, phần hội được tổ chức sôi nổi với rất nhiều các hoạt động văn hóa diễn ra như: cắm trại, biểu diễn võ thuật, thi bắn súng, bắn cung nỏ, cờ người, đấu vật, bóng chuyền, bóng đá, các cuộc thi tìm hiểu về khởi nghĩa Yên Thế, biểu diễn - chiếu phim về cuộc đời Đề Thám...thu hút rất nhiều du khách trong và ngoài khu vực đến tham gia.

Lễ hội thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham dự

Tuần Lễ hội Yên Thế kéo dài từ 10 - 18/3/2026 không chỉ là nét đặc trưng văn hóa mà còn là niềm tự hào của nhân dân địa phương nói riêng và mảnh đất Bắc Ninh lịch sử nói chung. Trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu, xứng đáng là di sản văn hóa phi vật thể có tính đại diện, thể hiện bản sắc văn hóa địa phương và khơi dậy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.