Lễ công bố Quyết định và đón Bằng công nhận bảo vật quốc gia Tượng Phật Mẫu Man Nương

Chiều ngày 22/5/2026, tại chùa Phúc Nghiêm (chùa Tổ) thuộc tổ dân phố Mãn Xá, Đảng uỷ - HĐND - UBND - UBMTTQ phường Song Liễu trọng thể tổ chức Lễ công bố Quyết định và đón nhận Bằng công nhận bảo vật quốc gia Tượng Phật bằng gỗ Mẫu Man Nương chùa Tổ. Về dự buổi lễ có Đồng chí Hoàng Đạo Cương - Thứ trưởng Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch; Đồng chí Phạm Định Phong - Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa; Đồng chí Nguyễn Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; Các đồng chí Ủy viên BTV tỉnh ủy, các đồng chí thường trực HĐND, Lãnh đạo UBND, TT UB MTTQ tỉnh; Các đồng chí Lãnh đạo các Sở, Ban, ngành của tỉnh cùng đông đảo nhân dân và du khách thập phương tham dự.

Đồng chí Nguyễn Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy tặng hoa chúc mừng

Chùa Tổ (Phúc Nghiêm tự) - nơi thờ Phật Mẫu Man Nương, từ xa xưa, chùa Tổ đã nổi tiếng cổ kính thâm nghiêm với truyền thuyết, phong tục, lễ hội đặc sắc. Trải qua các triều đại phong kiến, chùa Tổ (Phúc Nghiêm tự) đều được trùng tu, tôn tạo mở rộng quy mô, gần đây nhất là năm 2024. Hiện nay, chùa Tổ là một quần thể công trình kiến trúc, gồm: Tam quan, Tam bảo hạ, Tam bảo thượng, nhà Tổ, nhà Mẫu, nhà Pháp đường, nhà Tăng xá, nhà Tiếp lễ, nhà khách, 2 dãy hành lang, vườn tháp… nằm trong không gian thoáng rộng, linh thiêng. Chùa Tổ (Phúc Nghiêm tự) đã được Bộ Văn hóa và Thông tin công nhận là Di tích quốc gia tại Quyết định số 24/QĐ-BVHTT ngày 20/4/2001.

Hiện nay, trong chùa Tổ còn bảo lưu được nhiều tài liệu, cổ vật có giá trị lịch sử, thẩm mỹ, nghệ thuật đặc sắc như: hệ thống tượng thờ, hoành phi, câu đối, bia đá, khánh đá..., nhưng đặc biệt hơn cả là pho tượng Phật Mẫu Man Nương hiện đặt tại Thượng điện tòa Tam bảo hạ. Tượng được tạc bằng gỗ, có niên đại thế kỷ XVIII, thuộc loại hình điêu khắc tượng tròn, tư thế tọa thiền trên tòa sen. Tượng cao: 148cm; rộng vai: 72cm; rộng đùi: 116cm. Tòa sen cao: 26cm; chu vi: 317cm. Bề mặt tượng được tô phủ lớp sơn son màu đỏ đậm, không trang trí hoa văn. Toàn thân pho tượng thể hiện vẻ đẹp nữ tính của người con gái đang ở độ tuổi viên mãn đồng thời toát lên nét khỏe khoắn, tràn trề sinh lực.

Tượng Phật Mẫu Man Nương luôn được bảo quản, lưu giữ tại chùa Tổ, là hiện vật gốc duy nhất, độc bản, không có phiên bản ở địa phương khác. Pho tượng thể hiện sự giao thoa văn hóa, đặc biệt là nghệ thuật tạo hình dòng tượng Ấn độ và Khmer. Tượng tạc trong hình dáng cởi trần, quấn xà rông, nhân tướng kiểu Ấn Độ nhưng được hoà vào vẻ đẹp gợi cảm của người phụ nữ Việt. Toàn thân tượng được phủ một lớp sơn màu đỏ đậm tượng trưng cho bầu trời đầy nước, căng tràn sinh khí của các vị thần linh nông nghiệp đã được Phật giáo hóa, biểu hiện cho sức sống mãnh liệt, mùa màng được bội thu của cư dân nông nghiệp lúa nước. Tượng Phật mẫu Man Nương là một tác phẩm nghệ thuật tiếp nhận yếu tố gốc từ Ấn Độ và được sáng tạo thêm những nét đặc trưng riêng biệt, thể hiện rõ nghệ thuật điêu khắc và tín ngưỡng của người Việt xưa.

Thông qua sự tích Phật Mẫu Man Nương và hệ thống Phật Tứ Pháp đã cho biết lịch sử hình thành và phát triển của Phật giáo Việt Nam. Đó là sự du nhập của Phật giáo Ấn Độ vào Luy Lâu, sau kết hợp với tín ngưỡng bản địa để hình thành trung tâm Phật giáo Dâu - Luy Lâu mang đậm bản sắc dân tộc Việt. Con đường du nhập và quá trình tiếp biến Phật giáo của nước ta có sự sàng lọc, hòa quyện kết hợp một cách nhuần nhuyễn với những yếu tố văn hóa nội sinh. Sự linh thiêng, ứng nghiệm của Phật mẫu Man Nương và hệ thống Tứ Pháp vùng Dâu góp phần tạo ra những dấu ấn, đặc trưng riêng biệt của Phật giáo Việt Nam qua các thời kỳ phát triển của lịch sử dân tộc. Từ trung tâm Dâu - Luy Lâu, Phật giáo đã truyền đi các vùng miền khác trên phạm vi cả nước.

Việc thờ Phật Mẫu Man Nương và Tứ pháp vùng Dâu là sự kết tinh giữa nét đẹp văn hóa và tâm linh của dân tộc Việt Nam trong suốt quá trình hình thành và phát triển. Đây là một di sản văn hoá vô giá của Bắc Ninh nói riêng, của Việt Nam nói chung, minh chứng sống động cho sự giao thoa, tiếp biến văn hoá, nơi Phật giáo du nhập đã hòa quyện với tín ngưỡng thờ Mẫu bản địa của người Việt. Từ vùng Dâu, tín ngưỡng thờ Tứ Pháp nhanh chóng được cư dân các vùng lân cận như Hưng Yên, Hà Nội, Hà Tây (cũ) tiếp nhận và duy trì cho đến ngày nay.

Với những giá trị đặc biệt nêu trên, tượng Phật Mẫu Man Nương được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia (đợt 14) tại Quyết định số 236/QĐ-TTg ngày 03/02/2026.

Đồng chí Đào Quang Khải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh trao Bằng công nhận bảo vật quốc gia Tượng Phật Mẫu Man Nương