Độc đáo lễ hội vật cầu nước làng Vân, phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh

 Lễ hội vật cầu nước làng Vân, phường Vân Hà là một trong những Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia của tỉnh Bắc Ninh, một không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng vô cùng độc đáo mang đậm tín ngưỡng phồn thực, cầu mưa thuận gió hòa và mùa màng bội thu, thể hiện khát khao của cư dân nông nghiệp.

Theo truyền thuyết, lễ hội bắt nguồn từ thắng lợi vẻ vang của bốn anh em Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng, Trương Lẫy trong cuộc chiến chống lại giặc Lương. Tương truyền, khi xưa bốn anh em: Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng, Trương Lẫy đi theo vua Triệu Quang Phục đánh đuổi giặc Lương. Khi chiến thắng trở về đầm Dạ Trạch thì bị bọn quỷ đen ở đầm quấy phá. Hai bên xung trận, bọn quỷ ra điều kiện nếu thắng, chúng phải được thưởng lớn; nếu thua, chúng sẽ quy phục theo hầu nhà Thánh. Cuối cùng, bọn quỷ đen thua trận đã quy phục Đức Thánh Tam Giang. Từ đó dân mở hội ăn mừng chiến thắng, trong đó có các quân cầu là biểu trưng cho trận chiến nêu trên, một đội là quân nhà Thánh, một đội là lũ quỷ nước.

Để ghi nhớ công ơn to lớn, nhân dân suy tôn các Ngài thành Đức Thánh đưa vào thờ phụng tại đền Vân Hà và cứ 4 năm một lần từ ngày hóa của Đức Thánh 12-14/4 (âm lịch) nhân dân mở hội vật cầu nước để tưởng nhớ công lao to lớn ấy. Hội vật cầu nước với ý nghĩa là hội mừng chiến thắng, đồng thời thể hiện niềm tin của người dân nơi đây vào tín ngưỡng thờ thần Mặt trời.

Không gian khu vực sân chính của đền Vân Hà được sử dụng làm sân thi đấu vật cầu nước. Nguồn ảnh: Internet

Lễ hội vật cầu nước được nhân dân địa phương chuẩn bị chu đáo từ nghi lễ các quân cầu tế Đức thánh Tam Giang trước khi vào trận, cho đến khi bước vào cuộc đấu. Quả cầu trong giao đấu được làm bằng gỗ mít nặng khoảng 20kg, tượng trưng cho Mặt trời.

Các quân cầu đóng khố, cởi trần làm lễ dâng hương trước khi bước vào thi đấu

Đội vật cầu gồm 16 quân cầu là những thanh niên trai tráng khỏe mạnh được tuyển chọn kỹ lưỡng, chia làm 2 giáp (giáp Thượng và giáp Hạ) mỗi giáp 8 người. Họ phải thực hiện các luật tục kiêng kị nghiêm ngặt để giữ thân tâm sạch sẽ trước khi bước vào sân thánh. Các quân cầu đóng khố cởi trần, ngồi xếp đối diện nhau, mỗi đội cử ra một người đấu vật, đội nào thắng trước sẽ được giao cầu trước. Sau khi chủ tế gieo cầu xuống sân, các quân cầu tranh cướp quyết liệt với tinh thần thượng võ, cố gắng di chuyển cầu về phía hố cầu của đối thủ, các quân cầu lấm lem nhưng hừng hực khí thế trong không khí cổ vũ vô cùng náo nhiệt từ phía khán giả. Hội vật cầu nước được tổ chức trên mặt sân bùn nhão có diện tích khoảng 200m², ở hai đầu sân có hố để đẩy cầu xuống, mỗi lần đẩy được cầu xuống hố là kết thúc một hiệp.

Không khí náo nhiệt của lễ hội vật cầu nước

Lễ hội vật cầu nước vô cùng độc đáo thu hút đông đảo nhân dân cùng du khách thập phương. Người dân và du khách quan niệm việc bị bùn đất từ sới vật bắn vào người là điềm lành, mang lại may mắn, phúc lộc cho cả năm. Lễ hội năm nay sẽ diễn ra trong 3 ngày từ 28 - 30/5/2026 (tức ngày 12-14/4 âm lịch) với 3 trận vật cầu nước cùng nhiều chương trình hấp dẫn.